Ideologie versus het moderne voetbal: St. Pauli

De afgelopen jaren heb je ze in verschillende voetbalstadions gezien, spandoeken met de tekst ‘tegen het moderne voetbal’. Deze week herleefden oude tijden voor even in Amsterdam bij het bekerduel tussen JOS Watergraafsmeer en Ajax in het Olympisch Stadion. Nostalgische gevoelens van veel supporters zag ik in de verschillende media voorbijkomen: “Een heerlijk, ouderwets avondje voetbal, voetbal zoals voetbal bedoeld is.” Voor de niet-voetballiefhebbers, ouderwets is: staanplaatsen, vrije (anonieme) verkoop, alcoholhoudend bier in het stadion, normale cateringprijzen, geen combiregelingen voor uitwedstrijden en spandoeken waar alles op mag staan. Moderne voetbal: alles tegenovergesteld aan het hierboven genoemde.

Stadionbeleving

Mijn eerste wedstrijden waren in De Meer en het Olympisch Stadion. Tegenwoordig is er in en rond de Arena niets meer over van de ‘charme’ van de oude stadionbeleving. Je wordt ontvangen door dieselende ME-bussen en de altijd nors kijkende gummilattenbrigade, om het stadion is het een grote vuilnisbelt, vervolgens word je bij binnenkomst regelmatig getrakteerd op een kruisverhoor en identiteitscontrole. Niet wat je noemt een warm welkom bij je eigen club. Eenmaal binnen zit je in een evenementenstadion met stoeltjes in alle kleren van de regenboog (i.p.v. alleen de clubkleuren), is er letterlijk veel afstand tussen fans en de spelers door een verschrikkelijke betonnen gracht, prijs-kwaliteitverhouding van de catering is zoek en de reclameboarding is soms zelfs in het Chinees om sponsoren te pleasen. Veiligheid en commercie zijn belangrijk, maar het kan ook doorslaan. Dit is gebeurd en gaat ten koste van het plezier en de beleving.

St. Pauli

Hoe het ook anders kan bewijst St. Pauli uit de Duitse havenstad Hamburg. Een wedstrijd is ondanks het mindere niveau van de 2e Bundesliga een verademing: voetbal zoals voetbal voor mij hoort te zijn. Ik ben er nu 2 keer geweest (3e wedstrijd staat gepland) en ik ben besmet met het virus. Waarom?  

  • De club en haar fans staan voor een ideologie waarin ze geloven en die verder gaat dan alleen voetbal. Ze geven om hun gemeenschap en proberen positieve verandering teweeg te brengen. Ze winnen geen prijzen en spelen ook niet Europees, maar blijven trouw aan hun principes en dat is een overwinning op zich! Dit brengt meer trots dan ‘gekochte’ overwinningen

  • Er is een fantastische sfeer voor, tijdens en na de wedstrijd in en rond het stadion. Het grootste gedeelte van het stadion bestaat uit staanplaatsen, wat veel meer dynamiek geeft. Er wordt van het begin tot het einde gezongen, ook al staan ze achter (vergelijkbaar met Vak410 in de Arena). Er zijn altijd sfeeracties met mooie (en veel!) spandoeken. Na een verliespartij waarbij gestreden is, blijft 80% van het stadion om de spelers te bedanken en toe te zingen. Vergelijk dat eens met de Arena waar maar zo’n 20% blijft zitten voor het afscheid van Siem de Jong; aanvoerder, 4 titels op rij en 8 jaar bij de club, beschamend!

Cultstatus

De cultstatus van St. Pauli ontstond in het midden van de jaren tachtig. De thuisbasis, het Millerntor-Stadion, werd omarmd door de lokale bevolking die zich schaart rond de Reeperbahn, het centrum van het nachtleven en de rosse buurt. Het stadion ligt vlakbij de haven, pal naast die Reeperbahn. Het trok mensen met dezelfde (linkse) ideologie aan die voor een unieke sfeer zorgden. Het is een antifascistische, anti-seksistische én anti-homofobe voetbalclub. Dit is vastgelegd in de statuten. In deze tijd werd de piratenvlag geadopteerd als clublogo door fans uit de krakerswereld en punk scene. De club is van deze buurt en ontleent hier ook haar identiteit aan. Dit geeft de club een sociale en politieke verantwoordelijkheid m.b.t. deze buurt en de mensen die er wonen. Waar kom je dat nog tegen?! De (‘rechtse’) stadsrivaal HSV is de club van het geld (sponsor uit de Emiraten) en het moderne voetbal. Dit zorgt voor een mooie rivaliteit. Bij St. Pauli zingt de fanatieke aanhang als supporters eerder weggaan “Sie sind Scheiße, geht nach HSV!”

Van en voor de fans

In 2002 was de club bijna failliet. Fans hebben de club gered door geld in te zamelen bij haar sympathisanten: de Retteraktion. De club liet T-shirts printen met het logo van St. Pauli, met de tekst ‘Retter’. Meer dan 140.000 shirts werden verkocht in 6 weken tijd! Fans hebben zeggenschap binnen de club, dit zorgt voor betrokkenheid. Zo hielpen fans na een oproep op social media, samen met spelers (!), het veld sneeuwvrij te maken voor de wedstrijd zodat deze kon doorgaan. Dit was de 1e keer dat ik een wedstrijd bezocht (december 2012) en was dus meteen verkocht.

Merchandise & commercie

Door de cultstatus die de club heeft en het herkenbare doodshoofdlogo, is de merchandisingeen enorme bron van inkomsten: bijna 14 miljoen per jaar. Meer dan menig club uit de 1e Bundesliga. In Duitsland heeft St. Pauli een geschatte 12 miljoen fans. Dit zijn er ‘slechts’ 8 miljoen minder dan het succesvolle en veel grotere Bayern München. De club heeft 366 officiële fanclubs in binnen- en buitenland, waaronder de Braun-weisse Tulpen uit Nederland.

Het is opvallend om te zien dat een club met een anti-commercieel karakter, de commercie toch goed weet te benutten. Van broodroosters en wielershirts tot special edition Nikes en New Era caps, je kunt het zo gek niet bedenken of het bestaat. Ondanks de afkeer van commerciële uitbuiting, weet de club een goede balans te vinden. Dit is een hele prestatie gezien de achterban. Chinese bedrijven en geldschieters uit het Midden-Oosten gaan hier geen partner worden. Er wordt gekozen voor merken die bij de club passen, zoals bijvoorbeeld de lokale bierbrouwer Astra. Het evenwicht tussen de clubwaarden, ideologie en commercie is gevonden.