"Loyalty to any one sports team is pretty hard to justify. Because the players are always changing, the teams can move to another city. They're actually rooting for the clothes when you get right down to it."
Met deze woorden begint Jerry Seinfeld zijn sketch over het absurde aan fan loyaliteit in de sport. Hij zet zijn sketch voort met verschillende redenen waarom het eigenlijk onlogisch is om fan te zijn van één enkele club. Bij de meesten vermeldingen van het begrip "sportfan" komen vaak beelden naar boven van de gekke superfans die dansend op de jumbotrons te zien zijn, volledig uitgerust in het plunje van hun favoriete club - sommigen denken zelfs meteen aan hooligans.
Wat zorgt ervoor dat fans zulk gedrag vertonen? Kan het grootste deel van de consumenten van sport wel tot dit soort fans gerekend worden? In wat volgt zullen bovenstaande vragen beantwoord worden en zal geargumenteerd worden waarom sportclubs een juist beeld moeten hebben van wat nu juist een sportfan is.
Het Belang van de Fan-Team Relatie
Een sterke fanbase is essentieel voor de prestaties en het overleven van sportorganisaties. Fans zijn de consumenten van de professionele sport en van daaruit kan dan ook de diepe interesse verklaard worden van sportmanagers in het verbeteren van de relatie tussen de fans en de club. Toegewijde fans die zich voor lange termijn binden aan een club bepalen het succes: ze bezoeken meer wedstrijden, kopen meer merchandising, zoeken vaak meer informatie op in de media en zijn actief in positieve mond-tot-mond communicatie over de club. Bovendien is de attractie van clubs met een sterke fanbase veel hoger voor sponsors en media, welke een hoofdinkomst zijn voor sportorganisaties. Met het oog op het verlagen van de kosten, verhogen van de opbrengsten, positieve word-of-mouth, werknemerbehoud en het daaruit volgend competitief voordeel is het dus belangrijk dat een sportorganistie een sterke en positieve relatie opbouwt met zijn consumenten.

Toeschouwers vs Fans
Net zoals in elke economische sector zijn sommige consumenten in de sport loyaler en meer gebonden aan een bepaald product of dienst dan andere. In de sector van professionele teamsport kan opgemerkt worden dat toeschouwers van een sportwedstrijd niet noodzakelijk fans van één van de spelende teams zijn. In de zakenliteratuur wordt dit verschil op verscheidene manieren beschreven: In een paper over de ontwikkeling van fan identificatie beschrijft Ian Jones het verschil als volgt:
“Toeschouwers zullen een bepaalde sportwedstrijd bekijken zonder er nadien nog aan te denken, terwijl fans meer intensiteit zullen tonen en een deel van elke dag zullen toewijden aan hun favoriete team of sport.”
In de literatuur wordt vaak een “overdadig enthousiasme” beschreven bij fans. Ed Hirt behandelt het emotionele belang en de waarde die fans hechten aan het deel uitmaken van de fangemeenschap bij een club. Passie en trouwe verbintenis of toewijding aan een bepaalde club en zijn spelers blijken aldus de onderscheidende factoren te zijn tussen fans en toeschouwers. Vanuit bovenstaande gedachtegang ontstond in de zakenliteratuur een groot aantal typologieën van fans die elk bepaalde gedragingen vertoonden. Bob Stewart onderzocht de verschillende theorieën omtrent sport fans en bracht de interessantste typologieën samen door een onderscheid te maken tussen drie verschillende perspectieven die teruggevonden werden in de literatuur.
Type sportconsumenten
Allereerst zijn er typologieën die de relatie tussen consumenten van sport en een team op een dualistische wijze benaderen. Dennis Bristow en Richard Sebastian gebruikten bijvoorbeeld de termen “die-hard of exteem loyale fans” en “minder loyale fans” om fans met een hoge en lage loyaliteit aan een club te onderscheiden. Deze dualistische benadering kan vanwege zijn eenvoud als startpunt beschouwd worden voor meer diepgaande modellen.

Het tweede perspectief maakt gebruik van rangschikkingen om consumenten van sport te onderscheiden. Professor Daniel Wann en William Sutton publiceerden verschillende studies over het onderwerp. Types van fans die men in deze classificaties kon waarnemen: zeer toegewijde fans staan helemaal bovenaan in de rangschikking, in het midden vindt men expressieve en gefocuste fans en onderaan de rangschikking sociale fans met een laag gevoel van gebondenheid. Tenslotte werden in de literatuur typologieën ontwikkeld die sportconsumptie vanuit twee of meerdere dimensies bekijken. Deze multidimensionele modellen benadrukken de complexiteit van sportconsumptie door de cognitieve en gedragscompontenten van fans onder te brengen in acht clusters van onderscheidende gedragingen:
- onderliggende motieven,
- emotionele band,
- economische band,
- identiteit,
- loyaliteit,
- belangrijkste verbindingsfactoren,
- publieke belevenis
- aantal wedstrijdbezoeken.
Belang van fansegmentatie voor sportanagers
Eén van de belangrijkste strategische doelen van een sportorganisatie is het zo loyaal mogelijk maken van zijn consumenten en voor de sportmarketeer impliceert dit dat het aandeel loyale fans van de club zo groot mogelijk moet worden. Loyale fans genereren op lange termijn de meeste opbrengsten wat het cruciaal maakt dat marketeers gebruik maken van een segmenteringsmodel waarmee ze ook hun minder loyale fans leren kennen en begrijpen met welke marketing communicatie initiatieven ze deze fans kunnen bereiken met als doel verhogen van de loyaliteit.
Vanwege zijn focus op de bestuurskundige implicaties van segmentering is het Psychological Continuum Model van Daniel Funk en Jeff James hiervoor een geschikt model. Eerst en vooral omdat het gebaseerd is op een groot aantal gevestigde consumer behavior theorieën, ten tweede onderscheidt het model verscheidene consumenten types en linkt het consumenten gedrag aan onderliggende overtuigingen en motieven, ten slotte is dit model het enige dat de mobiliteit van consumenten behandelt van het ene type naar het andere.
Dit model, de implicaties ervan voor sportmarketeers en de fit met de mogelijkheden van social media zullen in de volgende post besproken worden.
Eerder delen van de serie: Social media voor sportclubs
Social Media voor Sport Clubs: The Medium is the Message